Lễ hội Sòng Sơn - Ba Dội năm 2016 - Lễ hội truyền thống lớn nhất trên địa bàn Thị xã vừa diễn ra trong 3 ngày từ 01/4 đến 03/4/2016 (tức là từ 24-26/2 Âm lịch) nhằm ngưỡng vọng, tri ân Thánh Mẫu Liễu Hạnh - một trong "Tứ bất tử" tín ngưỡng dân gian Việt Nam và tưởng nhớ người anh hùng dân tộc Quang Trung - Nguyễn Huệ đã dừng chân tại đây trước khi hành quân ra Bắc Hà giải phóng Thăng Long.
Thực hiện Kế hoạch số 381 ngày 8/3/2016 của UBND thị xã Bỉm Sơn về tổ chức lễ hội Sòng Sơn - Ba Dội năm 2016. Sáng ngày 01/4/ 2016 (tức ngày 24/2 năm Bính Thân) UBND Thị xã tổ chức khai mạc các giải thi đấu trong khuôn khổ lễ hội Sòng Sơn - Ba Dội năm 2016.
Sáng 01/4 (Là ngày 25/2 Âm lịch), UBND xã Hà Lan đã tổ chức Lễ hội Đình Làng Gạo năm 2016 nhằm tri ân công lao to lớn của Thành Hoàng làng đã có công lao khai sáng và che chở cho làng được bình yên, thịnh vượng. Tới dự lễ có đồng chí Nguyễn Tiến Thuận – Bí thư Thị ủy, Tống Thanh Bình – Phó Chủ tịch UBND Thị xã, các đồng chí trong Ban Thường vụ Thị ủy; đại diện một số phòng, ban Thị xã, lãnh đạo xã Hà Lan cùng đông đảo bà con nhân dân, du khách thập phương.
Lễ hội truyền thống Sòng Sơn - Ba Dội được tổ chức vào 26-2 âm lịch hàng năm. Năm nay, lễ hội diễn ra trong 03 ngày từ 01/4 đến 03/4 bao gồm, phần lễ với các nội dung: Nghi lễ rước Bát hương Linh vị, kiệu Long Đình Thánh Mẫu và kiệu Hoàng Đế Quang Trung ra Đài lễ diễn ra từ 16 giờ 30 phút đến 17 giờ 00 phút, ngày 02/4/2015 (tức chiều ngày 25/02 Âm lịch); Chính lễ diễn ra từ 08 giờ 00 phút đến 09 giờ 30 phút, ngày 03/4/2016 (tức ngày 26/02 Âm lịch)với các nghi thức dâng hương, đánh trống khai hội, tế lễ, diễn xướng dân gian, rước bóng thánh mẫu, kiệu Hoàng đế Quang Trung lên đèo Ba Dội về đền Chín giếng và hoàn vị, bái tạ.
Sáng 28/3 (tức 20/2 âm lịch), UBND phường Lam Sơn đã chức Lễ hội Đền Cây vải năm 2016. Tới dự có đồng chí Nguyễn Tiến Thuận- Bí thư Thị ủy; Bùi Huy Hùng- Phó Bí thư thị ủy, Chủ tịch UBND Thị xã; các đồng chí trong Ban Thường vụ Thị ủy, Thường trực HĐND, lãnh đạo UBND, UB MTTQ Thị xã; Trưởng các ban, ngành, đoàn thể cấp thị; lãnh đạo phường Lam Sơn cùng đông đảo du khách trong và ngoài địa bàn.
Đình Làng Gạo thờ Tô Đại Liêu tôn Thần, Thái úy Tô Hiến Thành Thượng đẳng phúc thần. Thần họ Tô tự là Hiến Thành, hiệu là Phi Diên, sinh ở làng Hạ Mỗ, huyên Ô Diên, nay là thôn Hạ Mỗ, xã Hồng Thái, huyện Đan Phượng, Hà tây (Hà nội) Đỗ tiến sĩ đời Lý, phò tá ba đời vua nhà Lý: Lý Thần Tông (1128 – 1138), Lý Anh Tông (1138 – 1175), Lý Cao Tông (1176 -1210). Tô Hiến Thành văn võ song toàn, làm quan đến chức Đại Liêu phù tá.
Đến với Bỉm Sơn, du khách không chỉ đư¬ợc tham gia vào việc thờ cúng, tế lễ Thánh Mẫu tại đền Sòng mỗi dịp xuân về lễ hội rước¬ Bóng diễn ra, mà còn đ¬ược hoà mình đắm say với cảnh non xanh n¬ước biếc xứ Bỉm - nơi có Đèo Ba Dội, Hồ Cánh Chim, Ьường Thiên Lý… mà các nhà thơ, nhà quân sự thưở trư¬ớc đã từng đi qua và để lại dấu ấn của mình bằng các câu thơ, lời văn ca ngợi cảnh sắc tư¬ơi đẹp nơi này.
Trong cảm quan văn hóa dân gian Việt Nam, Thánh Mẫu Liễu Hạnh cùng với ThánhTản Viên, Thánh Gióng và Thánh Chử Đồng Tử được nhân dân ta tôn vinh, ngưỡng vọng là bốn vị Thánh bất tử. Nghiên cứu giá trị văn hóa,và phạm vi tín ngưỡng đối với các vị Thánh bất tử được tôn thờ, chúng tôi nhận thấy: Ba vị Thánh là nam giới chỉ được tôn thờ, ngưỡng võng ở một giá trị văn hóa và trong một không gian hạn hẹp.
I. Một vài nét về Đức Thánh Trần- Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn: Trần Quốc Tuấn tước hiệu là Hưng Đạo Vương,sinh vào khoảng từ 1231- 1234, Ngài mất ngày 20 tháng 8 năm 1300, Cha là Trần Liễu (anh của vua Trần Thái Tôn tức Trần Cảnh).
Tam Điệp – Ba Dội, địa giới phân cách hai tỉnh Ninh Bình và Thanh Hoá, nơi có đường Thiên Lý Bắc - Nam chạy qua. Nơi đây đã từng là phòng tuyến vững chắc của Vua Qung Trung, khi tiến quân ra Bắc làm nên đại thắng mùa xuân Kỷ Dậu 1789, vang dậy non sông. Tam Điệp còn gọi là Ba Dội vì nó gồm 3 dãy núi đá vôi hình thù phức tạp, dị kỳ.
Đền thờ Bát Hải Long Vương xưa thuộc trang Phú Dương, tổng Trung Bạn, huyện Tống Sơn, trấn Thanh Hoa; nay thuộc khu phố 5, phường Phú Sơn, thị xã Bỉm Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Theo sách “Thanh Hoa chư thần lục” ((bản dịch), ký hiệu VHv.1290, Thư viện Hán Nôm) của Quốc sử quán triều Nguyễn ghi chép về các vị Thần được tôn thờ ở Thanh Hóa, thì vị Thần được tôn thờ ở trang Phú Dương có Hiệu duệ là “Bát Hải Long Vương tôn Thần” - Vị thủy thần liên quan đến vùng sông, biển.
Ngôi chùa cổ Khánh Quang còn gọi là chùa Trạch Lâm – thuộc xã Quang Trung – thị xã Bỉm Sơn – tỉnh Thanh Hoá. Ngôi chùa hiện nay không còn nữa mà chỉ còn là những hồi âm trên sách vở… Nhưng nhờ vào chính sách Tôn giáo và quyền tự do tín ngưỡng của Đảng và Chính phủ, ngôi chùa Khánh Quang được xây dựng lại một cách quy mô, linh thiêng và thánh kính trên một khu đồi, gần nền chùa cũ, ngõ hầu thoả mãn cuộc sống tâm linh của con người luôn hướng về cái thiện…
Cứ mỗi độ Xuân về, nhân dân ta lại tràn ngập niềm vui và sức sống mạnh liệt, tưởng nhớ đến những mùa Xuân chiến thắng rực rỡ trong lịch sử.
Thờ Tướng quân Đặng Quang- Đương Cảnh Thành Hoàng Vũ Căng Uy dũng CôngThần; Tây Việt Phúc Thần Đại Vương – Uy dũng Vũ Căng Công Thần Hoàng Liệt Tây Việt Thượng đẳng Phúc Thần.
Vùng núi Tam Điệp Bỉm sơn trong con mắt của người xưa, như Đại Nam Nhất Thống Chí viết “ Hai bên núi đá liên tiếp bám chặt lấy nhau như một cái cầu bằng đá, có đường đi ở giữa… đây chính là cổ họng của Bắc - Nam”. Vì thế dãy Tam Điệp là một tuyến phòng ngự rất lợi hại, có vị trí chiến lược trong quân sự như bức tường thành thiên nhiên án ngữ trên con đường Thiên lý .
Năm 1788 khi quân Thanh ào ạt kéo vào xâm lược nước ta. Để tránh mũi nhọn của kẻ thù, ngày 20 tháng 11 năm Mậu Thân quan đại tư mã Ngô Văn Sở đã theo lời của học sĩ Ngô Thì Nhậm thực hiện kế sách: “Quân thuỷ chở đầy thuyền lương thuận gió giương buồm ra thẳng cửa biển đến vùng Biện Sơn mà đóng, quân bộ thì sửa soạn khí giới, gióng trống lên đường lui về giữ núi Tam Điệp. Hai mặt thuỷ bộ liên lạc với nhau giữ lấy chỗ hiểm yếu” chờ đại binh của Nguyễn Huệ - Quang Trung tiến ra định liệu.
Làng Nghĩa Môn, phường lam Sơn Thị xã Bim Sơn, tương truyền vốn gọi là Cửa Làng, sau đổi là Cửa Đồi. Làng Cửa Đồi (làng Nghĩa Môn hiện nay) có lịch sử gần 600 năm, do Tướng quân Nguyễn Thiện lập nên. Theo nội dung bản dịch tấm bia chữ Hán còn lưu giữ ở phế tích miếu thờ Tướng quân Nguyễn Thiện (làng Nghĩa Môn) thì nội dung tấm bia do Hàn Lâm Viện Đông các Đại Học Sĩ Nguyễn Bính biên soạn, và Quản Giám Bách Thần Tri điện Lệnh Thiếu Khanh, Nguyễn Hiền phụ lục vào năm thứ 3 thời vua Lê Ý Tông (1735 – 1740) niên hiệu Vĩnh Hữu (tức là vào năm1737).
Tục thờ Thần đã có từ lâu, nhưng vấn đề tìm hiểu sự tích các Thần ở các làng, xã mới được đặt ra từ đời nhà Lê. Từ đó về sau qua các đời vua đều có sắc chỉ cho xã, thôn kê khai sự tích các thần để triều đình phong sắc. Từ sau cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến cuối những năm 70 của thế kỷ XX, nhiều đình, đền, nghè, miếu, phủ… thờ các vị thần, phần thì do chiến tranh tàn phá, phần thì do một thời trong cán bộ chúng ta có người cho tục thờ cúng các thần hoàn toàn là mê tín dị đoan nên phá dỡ một cách vô thức, do đó việc cúng tế các thần có phần sao nhãng, đáng lưu ý là các bản thần phả, thần tích, thần sắc… ở các xã, thôn phần lớn bị thất lạc.
Tôn thờ Tướng quân Đặng Quang- Đương Cảnh Thành Hoang Vũ Căng Uy dũng Công Thần; Tây Việt Phúc Thần Đại Vương – Uy dũng Vũ Căng Công Thần Hoàng Liệt Tây Việt Thượng Đẳng Phúc Thần.
Thị xã Bỉm Sơn- mảnh đất địa đầu phía Bắc tỉnh Thanh Hoá, là vùng phên dậu của các thời đại. Trong lịch sử đấu tranh giữ nước của dân tộc; Bỉm Sơn từng được các vua quan thời Trần chọn làm nơi lui binh, phòng ngữ, bảo toàn lực lượng, chờ thời cơ phản công vào thế kỷ thứ XIII, Những dấu ấn còn lưu lại như đền thờ Đức Ông ( Trần Hưng Đạo) bên trái đền Sòng cùng thời với đền Thổ Khối ( Hà Dương, Hà Trung) đã nói lên vị trí chiến lược của vùng đất Bỉm Sơn trong không gian chung của Thanh Hoá Nghệ An.
Thị xã Bỉm Sơn- mảnh đất địa đầu phía Bắc tỉnh Thanh Hoá, là vùng phên dậu của các thời đại. Trong lịch sử đấu tranh giữ nước của dân tộc; Bỉm Sơn từng được các vua quan thời Trần chọn làm nơi lui binh, phòng ngữ, bảo toàn lực lượng, chờ thời cơ phản công vào thế kỷ thứ XIII, những dấu ấn còn lưu lại như đền thờ Đức Ông (Trần Hưng Đạo) bên trái đền Sòng cùng thời với đền Thổ Khối (Hà Dương, Hà Trung) đã nói lên vị trí chiến lược của vùng đất Bỉm Sơn trong không gian chung của Thanh Hoá Nghệ An.
Đền Cây Vải,(thuộc trang Cửa làng Phủ Tống sơn xưa, nay là làng Nghĩa môn – phường Lam Sơn Thị xã Bỉm Sơn, Thanh hoá) - được khởi dựng vào khoảng năm 1060 thời Lý Thánh Tông(1054-1072), được xây lại vào khoảng 1840-1847)thời vua Thiệu Trị Nhà Nguyễn.
Thị xã Bỉm Sơn có nhiều Di tích Danh thắng đã được Nhà nước công nhận xếp hạng là di tích Danh thắng cấp quốc gia từ năm 1993; trong đó có hệ thống Di tích danh Thắng Động Cửa Buồng.
Đồi Ông Đùng có 3 ngọn núi đất theo thế chân vạc với độ cao 30 m so với mặt đất, ôm lấy một thung lũng màu mỡ (nay là trường bắn củaThị xã Bỉm Sơn) . Tương truyền, quân Tây Sơn đã sử dụng 3 ngọn núi này làm nơi huấn luyện pháo binh; tiếng pháo tập đùng đoàng hàng ngày dội vào núi như báo hiệu sức mạnh tiến công của quân Tây Sơn, âm vang cả một vùng. Vì thế dân gian quen gọi là đồi Ông Đùng.
Khách du lịch theo Quốc lộ số 1 từ Hà Nội vào miền Trung, hết địa phận tỉnh Ninh Bình, du khách đến địa phận phường Bắc Sơn thị xã Bỉm Sơn vào vãn cảnh đền Sòng Sơn - Thánh đường thờ nữ thần Vân Hương - Liễu Hạnh Công chúa - Thánh Mẫu Liễu Hạnh.
Khách du lịch theo đường Quốc lộ từ Hà Nội vào Thanh Hoá qua Dốc Xây hết địa phận Ninh Bình đi tiếp 3 km là đến Đền Sòng Sơn- một ngôi đền nổi tiêng” thiêng nhất Xứ Thanh” gắn liền với văn hoá tâm linh Thánh Mẫu Liễu Hạnh.
Với chiều dài gần 4 Km, con đường quanh co uốn lượn qua bãi lau lách, hai bên đường là dãy núi đá sừng sững thâm nghiêm , vượt qua ba ngọn núi đất du khách đến với Nhà Bia Ba dội trên đỉnh Đèo
Đạp mây núi Ba Dội
Kẻ lãng khách lại qua
Trong mắt thu đất lớn
Ngoài khơi thấy biển xa. (Thơ Nguyễn Du)
...giữa 4 ngọn núi với một hệ thực vật, động vật phong phú; với diện tích 201.000m2 và 33.000m3 nước trữ lượng.Thiên nhiên kiến tạo thật kỳ thú. Hai nhánh suối phía Tây Băc và Đông Bắc tháng năm mải miết đưa nước vào lòng hồ...

Di tích - Danh thắng

Lễ hội Sòng Sơn – Ba Dội năm 2016 thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham dự
Khai mạc các giải đấu trong khuôn khổ lễ hội Sòng Sơn - Ba Dội 2016
Tưng bừng lễ hội Đình Làng Gạo năm 2016
Hoàn tất công tác chuẩn bị lễ hội Sòng Sơn – Ba Dội năm 2016
Lễ hội Đền Cây Vải và lễ dâng hương Động Cửa Buồng năm 2016
Thần tích đình Làng Gạo (xã Hà Lan) thị xã Bỉm Sơn
Đèo Ba Dội - Danh thắng cấp Quốc gia: Dưới góc nhìn của các nhà thơ, nhà quân sự
Nghiên cứu Văn hóa dân gian: Bước đầu tìm hiểu về Thánh Mẫu Liễu Hạnh trong tâm thức văn hóa dân gian

Lễ hội

Lễ hội Sòng Sơn - Ba Dội năm 2015: Trang trọng, an toàn, tiết kiệm, giàu bản sắc văn hóa dân tộc
Nô nức lễ hội Sòng Sơn – Ba Dội năm 2014
Lễ hội Sòng Sơn – Ba Dội năm 2013
Lễ hội Sòng Sơn – Ba Dội năm 2012